Konum: Ege Mahallesi, Konak / İzmir
Tarih: 2019
Program: Konut, üretim, dönüşüm, kamusal alan ve Bit Pazarı
Yaklaşım: Kentsel onarım ve açık uçlu büyüme
Program: Konut, üretim, dönüşüm, kamusal alan ve Bit Pazarı
Yaklaşım: Kentsel onarım ve açık uçlu büyüme
Tasarım: İpek Nur Demir
TEMAS, Ege Mahallesi’ni yıkılması gereken atıl bir kent parçası olarak değil; kendi mekansal dilini, üretim biçimlerini ve gündelik yaşam kültürünü geliştirmiş canlı bir organizma olarak ele alır. Proje, mahallenin mevcut dokusunu yıkarak yeniden kurmak yerine, bu dokunun arasına yerleşen ve zaman içinde çoğalabilen bir mimari sistem önerir.
Konut, üretim ve kamusal yaşam; birbirinden ayrılmış işlevler olarak değil, karşılıklı ilişkiler kuran bir yaşam ağı içinde düşünülür. Böylece mimarlık, sonuçlanmış bir nesne olmaktan çıkarak kullanıcıları tarafından dönüştürülebilen kolektif bir altyapıya dönüşür.
Ege Mahallesi, İzmir’in merkezinde bulunmasına rağmen demiryolu, dere ve ulaşım hatlarının oluşturduğu fiziksel eşikler nedeniyle çevresinden ayrışmaktadır. Kent ile mahalle arasındaki temasın en görünür hale geldiği yer ise belirli günlerde kurulan Bit Pazarı’dır. Pazar yalnızca ticari bir alan değil; farklı kullanıcıların karşılaştığı, mahallenin kentle ilişki kurduğu geçici bir kamusal zemin niteliğindedir.
Proje, bu karşılaşma potansiyelini mahallenin içine taşır. Bit Pazarı’nın varlığı; konutların, sokakların, üretim birimlerinin ve sosyal odakların arasına sızarak süreklilik kazanan bir kentsel omurgaya dönüşür.
TEMAS’ın mekansal kurgusu, mahallede kendiliğinden gelişen eklemlenme biçimlerinden üretilmiştir. Zaman içinde genişleyen konutlar, teras kullanımları, dar geçitler, açık merdivenler ve yapıların arasında oluşan ortak alanlar; tasarımın biçimsel ve yapısal referanslarını oluşturur.
Önerilen sistem, mevcut yapılarla yarışan yabancı bir kütle üretmez. Mahallenin ölçeğine, dolaşım alışkanlıklarına ve organik dokusuna uyum sağlayarak mevcut olana eklemlenir. Odaklar, akslar ve teraslar; farklı kotlardaki yaşam alanlarını birbirine bağlarken yeni karşılaşma olasılıkları oluşturur.
Sistem, tek seferde tamamlanmış sabit bir kompozisyon yerine, değişen ihtiyaçlara göre büyüyebilecek bir mekansal çerçeve sunar. Her yeni birim önceki yapıya eklemlenir; ancak kendi kullanım senaryosunu ve mekansal karakterini de beraberinde getirir. Böylece proje, gelecekte mahalle sakinlerinin müdahaleleriyle dönüşmeye devam edebilecek bir mimariye evrilir.
Projede barınma, üretimden ayrıştırılmaz. Konut birimleri; zanaat, onarım, geri dönüşüm ve ortak üretim alanlarıyla birlikte kurgulanır. Ahşap, metal, tekstil ve kullanılmayan nesnelerin yeniden işlenmesine yönelik atölyeler, mahalledeki mevcut becerilerin görünür ve paylaşılabilir hale gelmesini sağlar.
İzmir Limanı çevresinde işlevini tamamlayan konteynerler, dönüştürülebilir bir yapı ve üretim kaynağı olarak değerlendirilir. Bu malzemeler atölyelerde yeniden işlenir; ortaya çıkan ürünler Bit Pazarı’nda ve kentin farklı noktalarında kurulan gezici pop-up pazarlarda dolaşıma katılır.
Üretim böylece yalnızca ekonomik bir faaliyet değil; bilgi aktarımını, birlikte çalışma kültürünü ve mahalle içindeki dayanışmayı güçlendiren mekansal bir eylem haline gelir.
Mahalledeki yoğun kullanım alanları, yaya hareketleri ve gündelik buluşma biçimleri analiz edilerek farklı kamusal odaklar tanımlanmıştır. Üretim ve ticaret, imece ve ortak çalışma, zanaat ve dönüşüm programları bu odaklarda bir araya gelir.
Odaklar tekil yapılar olarak değil, sokaktan konuta, konuttan atölyeye ve atölyeden pazara uzanan sürekliliğin parçalarıdır. Aralarında kurulan açık dolaşım ağı; sokak, avlu, teras, merdiven ve geçitleri ortak bir kamusal sistem içinde buluşturur.
Bu sistemde dolaşım yalnızca bir noktadan diğerine ulaşmak anlamına gelmez. Hareket; görme, karşılaşma, durma, üretime katılma ve gündelik yaşamı paylaşma biçimine dönüşür.
TEMAS, mahalleyi tek bir mimari müdahaleyle değiştirmeyi amaçlamaz. Bunun yerine mevcut yaşam pratiklerinin içine yerleşen, onları destekleyen ve yeni ilişkilere alan açan bir dönüşüm modeli geliştirir.
Bit Pazarı ile başlayan hareket, üretim alanlarına; üretim alanlarından konutlara ve sosyal odaklara yayılır. Mahallede üretilen nesnelerin pop-up pazarlar aracılığıyla İzmir’in farklı bölgelerine taşınması, Ege Mahallesi ile kent arasında yeni bir dolaşım ve görünürlük ağı kurar.
Proje için temas, yalnızca fiziksel bir yakınlık değildir. Temas; kent ile mahalle, eski ile yeni, konut ile üretim, bireysel yaşam ile kolektif hafıza arasında kurulan karşılıklı bir ilişkidir.
TEMAS, mevcut olanı ortadan kaldırmadan dönüştüren; mimarlığı biçim üretmekten çok ilişkiler kurma eylemi olarak gören yaşayan bir kentsel altyapıdır.
